Vooroordelen beïnvloeden je gesprek

Heb jij geen last van vooroordelen ? Dat kan niet. Iedereen heeft vooroordelen. Dat gaat automatisch. Is heel menselijk. Om betekenis te kunnen geven aan de wereld proberen wij mensen verbanden te zien.

Bijvoorbeeld het verband tussen iemands gedrag en de oorzaken van dat gedrag. Stel, je bent op een netwerkbijeenkomst en een gesprek met iemand verloopt moeizaam. Misschien denk je dat hij geen interesse heeft in jouw verhaal. Waarom reageert hij kort en kijkt hij zoekend om zich heen? Waarom pakt hij zijn smartphone tijdens een gesprek met jou? Is hij niet in je geïnteresseerd? Wacht hij op een collega die ook aanwezig zou zijn? Misschien heeft hij wel zorgen aan zijn hoofd omdat zijn vrouw de avond ervoor heeft gezegd dat ze haar baan kwijt is. Of is zijn kind ziek. Of neemt een belangrijke beoordeling later die dag nu al zijn gedachten in beslag. Je weet het niet. Toch is de kans groot dat je automatisch en onbewust een reden voor zijn gedrag bedenkt. 

Cognitieve bias
In de sociale psychologie worden vooroordelen ook wel cognitieve bias genoemd. Dit is een moeilijke term voor de vooringenomenheid (bias) die we vaak hebben in het denkproces (cognitie). Er zijn veel cognitieve biassen. Hieronder omschrijf ik eentje. 

Halo effect
Een voorbeeld uit de sociale psychologie is het ‘Halo effect’. Stel, je ontmoet iemand op een netwerkbijeenkomst die heel goed is in marketing. Dat blijkt uit alles wat hij je vertelt. Vervolgens ga je er automatisch van uit dat andere eigenschappen of kwaliteiten ook aanwezig zijn. Je denkt onbewust dat deze man succesvol is. Misschien denk je dat hij ook een correcte boekhouding heeft. Of een schoon huis, intelligente kinderen of een goede engelse taalbeheersing heeft. Wij mensen gaan onbewust op zoek naar eigenschappen die onze eerste indruk en oordeel bevestigen. Bij alles denk je onbewust: “Zie je, hij is succesvol. “Zie je, hij is een goede ondernemer. Of, “zie je, zijn vrouw heeft ook een goede baan.” Of, “zie je, zijn kinderen studeren aan de universiteit.” Je zoomt in op alles wat jouw beeld van deze man bevestigd. De zaken die jouw beeld niet bevestigen neem je onbewust niet op. 

Als we iets negatiefs weten dan leiden we daar nog meer negatieve kenmerken aan af. Stel dat je financieel adviseur een grove fout maakt in de belastingaangifte. Dan kan het zijn dat je alleen zijn fouten nog maar ziet. Alles wat niet goed gaat. De dingen die hij wel goed doet neem je niet meer bewust op. Het is een soort tunnelvisie. Bij gebrek aan verdere informatie gedragen we ons een beetje ‘zwart-wit’. We verdelen mensen onder in de ‘good guys’ en de ‘bad guys’, de ‘succesvolle mensen’ en de ‘losers’ of de ‘gezellige mensen’ en de ‘muurbloempjes’.  Ook al willen we dat niet.

shutterstock_151605569

Omgaan met cognitieve biassen in gesprek 
Nu kun je je wel voorstellen wat cognitieve biassen voor invloed hebben op je gesprekken. Maar hoe ga je er dan mee om? Het start met bewustwording. Observeer jezelf maar eens de komende tijd. Hoe denk jij over mensen? Wat zijn jouw indrukken en vooroordelen? Hoe kan je daar mee omgaan? Wat is de invloed van jouw cognitieve biassen in de gesprekken die je voert? En andersom? Wat denken mensen over jou?  Welk beeld ‘kleeft’ aan jou? 

Verder kijken
Het helpt om een open houding aan te nemen. Sta er bij stil als je een gesprek in gaat. Probeer een ‘zwart-wit denkstijl’ achterwege te laten. Welke kleuren zijn nog meer mogelijk? Probeer ook te bedenken wat de ander voor beeld over jou heeft. Waar heb je invloed op en waar niet? Steek je energie in datgene waar je invloed op hebt. Laat datgene waar je geen invloed op hebt los.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *