Een pleidooi voor oprechte verbinding.

Onlangs stelde iemand mij de vraag: “Klopt het dat burn-out alleen in de Westerse wereld bestaat?” 

Natuurlijk komt stress in arme landen voor. Denk maar aan de stress die ziekte en een gebrek aan gezonde voeding oplevert. De stressuitlokkende factoren zijn zeker aanwezig. Wellicht dat burn-out minder voorkomt vanwege de manier waarop mensen in arme landen met stress omgaan. De stressgevoeligheid is minder hoog. 

Stress en onze hedendaagse maatschappij 

We nemen in ieder geval aan dat burn-out een beschavingsziekte van onze tijd is. Anneleen de Bonte (arts) noemt het heel treffend een ‘spiegelstoornis.’ Zij zegt: “De stoornis die ons de spiegel voorhoudt van alle cultuuraspecten waarin we compleet doorgeschoten zijn. Elk tijdperk heeft zo zijn spiegelstoornis. In het Victoriaanse tijdperk waren meer mensen neurotisch. Bij ons is het burn-out”. 

Wat we ook weten is dat Europeanen een genetische aanleg hebben voor verhoogde stressgevoeligheid. Ook onze (vroegkinderlijke) ontwikkeling, opvoeding en sociale omgeving speelt een rol. En wat dacht je van de manier waarop we met tegenslag (coping) omgaan? Andere factoren in onze maatschappij zijn prestatiedruk en faalangst. Zelfs in onze hobby’s, die bedoeld zijn als ontspanning, speelt prestatiedruk een rol. Als je yoga-houding perfect moet zijn voor je Instagram-foto, dan schiet het zijn doel voorbij.

Burn-out is in feite een gezonde reactie op een ziekmakende omgeving. Een krachtig signaal. Maar als we zo doorgaan dan is in 2030 25% van de werkenden minder inzetbaar door stress en overbelasting. 

Dit laten we toch niet gebeuren? 

Vandaag de dag leven wij in een maatschappij waarin veel mensen van zichzelf verwachten dat ze fysiek & mentaal gezond, ontspannen en succesvol zijn. We moeten als het ware gelukkig zijn. Paradoxaal genoeg legt ons dat zo’n grote druk op, dat het een nieuwe voedingsbodem wordt voor chronische stress en burn-out. 

Psychiater Dirk de Wachter formuleert het heel mooi: “Gevoeligheid en kwetsbaarheid zijn noodzakelijke eigenschappen om samen te leven. Dat is heel raar omdat onze maatschappij inzet op ongevoeligheid en onkwetsbaarheid, op ikkigheid. Men heeft een houding van: ‘ik kan niet geraakt worden, ik ben fantastisch’. Om samen te leven is het belangrijk dat we onze kwetsbaarheid durven tonen. Niet prime time bij dwdd maar wel intiem bij elkaar. Geen emo cultuur maar bij elkaar.” 

Wat we nodig hebben om preventief psychisch leed te voorkomen

Dirk de Wachter slaat wat mij betreft de spijker op zijn kop. We hebben verbinding nodig. We hebben ook een zinvolle dagbesteding nodig waarbij geluk niet het doel is maar een prettige bijwerking. Wat we ook nodig hebben is acceptatie van het feit dat het leven niet maakbaar is en niet altijd even leuk. En dat dat oké is. Dat verdriet en tegenslag bij het leven horen. Wat we nodig hebben is dat we met elkaar kunnen praten over deze lastigheden. Wat we nodig hebben is blij zijn met onze geliefden en met de mogelijkheden die je wél hebt. Wat we nodig hebben is hechting en verbinding. 

Vertaling naar het werkende leven

In het werkende leven hebben we een sfeer en cultuur nodig waarin je niet afgerekend wordt op kwetsbaarheid. Natuurlijk hoef je niet al je vuile was buiten te hangen. Je grenzen kennen is belangrijk. Delen wat jíj wil delen, in een sfeer waar men oog heeft voor elkaar. Vertrouwen en veiligheid zijn daarbij sleutelwoorden. 

In een team bijvoorbeeld. Lencioni (2012) zegt: “In een team staat vertrouwen voor de zekerheid van de teamleden dat de intenties van hun collega’s goed zijn en dat er geen reden is om beschermend of bezorgd over de groep te zijn. In wezen moeten de teamleden zich op hun gemak voelen als ze zich kwetsbaar tegenover elkaar opstellen”. Belangrijk is niet door te schieten door een emo-cultuur te creëren waarin we conflictmijdend worden. In een veilige omgeving dragen gezonde conflicten juist bij aan goede samenwerking. 

Iedere werknemer is zelf onderdeel van de verantwoordelijkheid voor een cultuur, voor een sfeer. Tegelijkertijd heeft het management de meeste invloed. Het gedrag van het management sijpelt, als ware het druppels in een grot, door een organisatie heen en zijn van grote invloed. Net als die druppels in een grot slijpen ze langzamerhand de organisatiecultuur bij. Daarbij daag ik managers uit om zichzelf eens een eerlijke spiegel voor te houden. Hoe is het gesteld met je emotionele intelligentie (EQ)? 

Emotionele intelligentie (EQ) als basis voor oprechte verbinding

Het goede nieuws: emotionele intelligentie is te ontwikkelen. Misschien ben je het niet zo gewend maar we kunnen onze emotionele antennes beter leren afstellen. Emoties zijn in feite besmettelijk. Dit heeft te maken met onze spiegelneuronen. Daar is niets zweverigs aan. Onze spiegelneuronen werken als een soort neuronenwifi omdat ze onze hersenen met die van anderen verbinden. We nemen onbewust waar wat we zien bij andere mensen. Neem een leidinggevende die geïrriteerd is maar dit niet uitspreekt. We merken het onbewust toch doordat ons brein gezichtsuitdrukkingen, stemklank en houding op onbewust niveau registreert. Na waarneming activeren onze spiegelneuronen bij ons hetzelfde hersencircuit. Resultaat: we raken ook geïrriteerd. Zo ervaar je de emotie van de ander alsof het jouw eigen emotie is.

Als manager kan je dus met ‘het goede voorbeeld’ een verbindende sfeer creëeren door de spiegelneuronen andersom te gebruiken. Belangrijk is dat het oprecht is want we prikken onbewust ook door onechtheid heen. Als medewerker kan je dat trouwens ook doen. Pay it forward.

Pay it forward

Ken je die film waarin een jongen een plan bedenkt waarbij iedereen een goede daad moet doen voor drie mensen, die dat op hun beurt ook weer bij drie anderen doen? Wat als we dat eens met oprechte aandacht en verbinding doen? Hoe zou de ander zich voelen? En hoe brengt de ander dat gevoel weer op anderen over? Wat kan jij vandaag doen om oprecht geïnteresseerd te zijn in je medewerker of collega? En wat betekent dat voor teams? Voor groepen mensen? Wat als je simpelweg glimlacht naar de conducteur in de trein? Hoe worden zijn emoties dan verspreid over de rest van de trein?

#payitforward. 

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

Tegelijkertijd merk ik dat ik, al schrijvende, mezelf ook prestatiedruk opleg. Ik lees het artikel telkens over. Klopt het grammaticaal? Sluit het inhoudelijk op elkaar aan? Is het niet te lang? Verliest men niet de aandacht? F*ck it. Ik klik nu op publiceren.

Hulp nodig bij dit onderwerp? Neem gerust contact met me op voor meer info. 

Bronnen

Bonte, de Anneleen: Burn-out is de beschavingsziekte van onze tijd. Citaten op 21 november 2019 verkregen via: https://www.youtube.com/watch?v=KYMA99TfbS4

Lencioni, Patrick (2012): De Vijf frustraties van teamwork. Amsterdam, Nederland: Business Contact. 

Wachter, de Dirk: “Laat ons ook ongelukkig zijn”. Citaten op 21 november 2019 verkregen via: https://www.youtube.com/watch?v=TX_dsdKNPGU&list=LLg2ygwfvixNqhGrS6yn5A1A&index=10&t=0s

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *