Het maakt je brein geen klap uit waar stress vandaan komt

“Ik heb meer werkdruk dan mijn medewerkers die thuis zitten met een burn-out. Waarom vallen zíj bij bosjes neer en klagen ze over werkdruk en ik niet?” 

Wanneer ik aan tafel zit bij managers hoor ik ze vaak dit soort dingen verzuchten. 

Medewerkers hoor ik vaak zeggen: “Mijn leidinggevende blijft me maar overspoelen met allerlei klussen die volgens hem zo goed bij mij passen. En tussendoor zit ik maar te wachten en te wachten op werk van collega’s en de deadline is morgen. Ik heb maar 36 uur in een week, hoe moet ik dat allemaal doen?” 

Niet gek dat ik dit soort dingen hoor want wij mensen bekijken de wereld nu eenmaal vanuit ons eigen wereldbeeld. Maar afgezien van dat, in dit geval staan leidinggevende en werknemer aan twee kanten maar ze benadrukken hetzelfde: werkdruk.

Goed dat werkdruk op de agenda staat maar het is te eenzijdig. 

Stel je voor dat er sprake is van een dijkdoorbraak. Er zijn meerdere gaten en je vult slechts één gat met zandzakken. Denk je dat de overstroming stopt? 

Nee. 

Wat doen mensen bij een dijkdoorbraak? Ik heb daar niet zo veel verstand van maar ik kan me voorstellen dat je er eerst voor zorgt dat de overstroming stopt. Daarna pak je het probleem bij de bron aan. Je vraagt je af: “Waarom kon het overstromen? Hoe kunnen we dat in de toekomst voorkomen”? 

Waarom doen we dat niet met stress? 

Ja, als iemand is uitgevallen wegens burn out, dan worden de zandzakken erbij gesleept om ervoor te zorgen dat iemand weer aan het werk kan. Als het even kan wordt de dijk ook verhoogd of verbeterd. Maar dan ben je te laat en kost het de organisatie handenvol geld en de werknemer is er zeer zeker ook niet bij gebaat. 

Het is noodzakelijk om te weten hoe ons brein werkt

We moeten die overstroming überhaupt voorkomen. Om dat te doen is het een must te weten hoe stress werkt in ons brein. Niet alleen de manager of de HR-adviseur is er bij gebaat te weten hoe stress werkt in het brein. De medewerker is eindverantwoordelijke voor zijn eigen welzijn, voor zijn gezondheid. Voor die medewerker is het noodzaak. Zeker nu, in de 21e eeuw, in een tijd van hypersnelle veranderingen en een brein wat niet zo snel mee evolueert. 

Het maakt je brein geen klap uit waar je stress vandaan komt

Het maakt ons stress-systeem geen klap uit waar adrenaline en cortisol wordt aangemaakt. Of dat nu op je werk, thuis, in je vrijwilligerswerk of tijdens het scrollen door je social media is. 

En daarom is het van de zotte dat we het vaak alleen over werkdruk of werkstress hebben. 

Natuurlijk komt de bewustwording op gang. Termen zoals psychosociale stress en techstress halen het nieuws. Een goede ontwikkeling maar er kleeft ook een risico aan. Een medewerker kan nóg meer het gevoel krijgen dat de verantwoording bij hem wordt gelegd door HR. Leef je eens in in een medewerker. Stel je voor dat je tijdens je functioneringsgesprek wordt gevraagd of je thuis ook last hebt van stress. En je ervaart tegelijkertijd veel werkdruk. Zou het kunnen dat je dan denkt: “Ja ho eens even, krijg ík hier de schuld van alle werkdruk? Gaan jullie het omdraaien?” Zou je als medewerker vervolgens het achterste van je tong laten zien? Nee, echt niet. Je bent afhankelijk van een goed functioneringsgesprek en een goede beoordeling. De medewerker voelt zich bedreigd in zijn positie met als resultaat: nog meer stress. 

HRM bouwt een dijk

Intussen is de HR-afdeling druk in de weer met duurzame inzetbaarheid en vitaliteit. Ze vragen zich af: “Hoe kunnen we ervoor zorgen dat onze medewerkers tot aan hun pensioen vitaal mee kunnen doen”? Allerlei leuke aanbiedingen komen voorbij op het bureau van de HR-adviseur. De lokale sportschool biedt een mooi abonnement aan, een voedingsdeskundige wil de kroketten uit het restaurant gooien, een yoga-docent wil lessen geven, er komt een budget voor opleiding- of coaching en uit de brochure kunnen medewerkers allerlei leuke ‘knuffelcursussen’ kiezen. Als HR-adviseur weet je eigenlijk wel dat het nog niet voldoende is.Want de mensen die nodig moeten sporten nemen dat abonnement misschien wel maar gaan vervolgens niet. Als de kroketten uit de kantine worden gehaald wordt er ‘boe geroepen’ en voelen mensen zich betutteld. Budget voor opleiding- en coaching? Daar maken alleen de mensen gebruik van die een growth mindset hebben en toevallig leergierig zijn. De mensen die het te druk hebben of gestresst zijn, die hebben er geen tijd voor (zeggen ze).  Hoe bereik je dan wél effectief je doelen op het vlak van duurzame inzetbaarheid? Ik zeg niet dat deze maatregelen verkeerd zijn. Het is heel nuttig om een dijk van beschermende factoren te bouwen maar dat is niet voldoende om het probleem bij de bron op te lossen. Nee, een oceaan kun je niet leegscheppen maar je kan je wel afvragen of je invloed hebt op de smeltende poolkap. Zo ook met stress.

Leren over hoe je brein werkt zou stap nummer 1 moeten zijn

Je hebt geen brein voor je werk én een brein voor thuis

De meeste mensen hebben op school nooit (genoeg) geleerd over hoe stress werkt. Er bestaat nog steeds geen vak psychologie op de middelbare school. En bij biologie, tja… Ik kan me niet herinneren dat het daar duidelijk naar voren is gekomen.

Het ontwikkelen van chronische stress gaat niet voor niets sluipend. Omdat wij mensen vaak niet voelen of doorhebben wanneer we ons brein te veel belasten.

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

Het risico op het ontwikkelen van chronische stress (wat uiteindelijk kan leiden tot verzuim) is een optelsom van de mate waarin er sprake is van stressuitlokkende factoren in combinatie met stressgevoeligheid. Het wordt tijd dat wij ons beseffen dat we onze thuissituatie mee naar het werk nemen en vice versa. Natuurlijk kan je gevoelsmatig een knop omschakelen maar je brein doet dat niet. Als je ’s ochtends met een krijsende peuter naar de opvang bent gereden en bijna een aanrijding had dan heeft het je brein al veel energie gekost. Je hebt niet een apart brein voor je werk. Je neemt deze gewoon mee. Kom je thuis van je werk en heb je aan het einde van de dag een gesprek gehad met een collega die maar bleef zeuren? Dan heeft het je brein energie gekost en datzelfde brein neem je mee naar huis.

We hebben maar één brein. 

Leer hoe je brein werkt 

Het begint ermee dat iedereen; werknemers, leidinggevenden, HR adviseurs, directeuren, iedereen, zich bewust is van het feit dat we maar één brein hebben. En dat het start met het leren zorgen voor dat brein. Dat je weet hoe stressgevoelig je bent en waar dat vandaan komt. En wat je, indien nodig, daaraan kunt doen. En dat je leert hoe je anders om kunt gaan met stressuitlokkende factoren, zowel privé als op je werk. Of dat je ze misschien wel kunt schrappen. En dat je leert wat beschermende factoren zijn en hoe je die in kunt zetten. En wat bij jou past. Ja, meditatie is bewezen goed voor je brein. Maar als het niet bij je past? Wellicht past een rondje fietsen veel beter bij je. 

  1. Leer hoe jouw unieke brein werkt. 
  2. Leer wat stressgevoeligheid is en waar je wat aan kunt doen.
  3. Leer welke stressuitlokkende factoren je op het werk en in je privéleven hebt en waar je al dan niet invloed op hebt
  4. Leer hoe je je brein kunt beschermen tegen techstress. 
  5. Zoek steun of doe dingen samen

Bedenk preventief hoe de dijken niet doorbreken en bovenal hoe je die smeltende poolkap kunt beïnvloeden. 

Wil je meer lezen? In 2019 schreef ik dit artikel over stress en burn out met de invalshoek van oprechte verbinding. 

Om de kennis rondom de mechanismen achter stress te vergroten én de dialoog over stress te starten heb ik samen met BreinKennis het ‘StressWegspel©’ ontwikkeld. Hiermee leren medewerkers op een laagdrempelige manier hoe de weg naar stressgerelateerd verzuim er uit ziet en wat je kunt doen om dit te voorkomen. Hiermee zoomen we in op stressgevoeligheid, privé-stress, werkstress en techstress. Werknemers leren onder meer hoe het brein werkt en met name de prefrontale cortex die vaak overbelast wordt. Wanneer een team het spel samen speelt wordt het accent nog meer verlegd naar de dialoog, (h)erkenning en inrichting van werkprocessen. Het StressWeg-spel© kan eenvoudig aangepast worden aan branche of organisatie en zelfs onderdeel worden van de HR-cyclus. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *